Mutfak, evde en fazla hareket edilen ve günlük işlerin tekrarlandığı alanlardan biridir. Yemek hazırlamak, sebze doğramak, bulaşık yıkamak veya fırından yemek çıkarmak gibi işlemler sırasında sürekli ayakta durur, eğilir ve farklı yüksekliklere uzanırız.
Bu nedenle mutfağın yalnızca güzel görünmesi yeterli değildir. Tezgâh yüksekliği, dolap derinlikleri, ankastre cihazların konumu ve depolama alanlarının erişilebilirliği de günlük kullanım konforunu doğrudan etkiler.
Örneğin birkaç santimetre alçak bir tezgâh, uzun süreli hazırlık işlemlerinde daha fazla eğilmeyi gerektirebilir. Gereğinden yüksek bir çalışma yüzeyi ise omuz ve kolların rahat hareket etmesini zorlaştırabilir.
Ergonomik mutfak tasarımının amacı, kullanıcıların mutfağa uyum sağlaması değil, mutfağın kullanıcıların fiziksel özelliklerine ve alışkanlıklarına göre planlanmasıdır.
Bu rehberde ideal tezgâh yüksekliğinin nasıl belirlendiğini, farklı çalışma alanlarının ölçülerini ve mutfakta konforlu kullanım için dikkat edilmesi gereken ayrıntıları ele alıyoruz.
Mutfak Ergonomisi Neden Önemlidir?
Ergonomi, bir alanın veya ürünün onu kullanan kişinin fiziksel özelliklerine ve hareketlerine uygun şekilde tasarlanmasıdır.
Mutfakta ergonomi; doğru yükseklikte çalışabilmeyi, eşyalara kolay ulaşabilmeyi, gereksiz eğilme ve uzanma hareketlerini azaltmayı hedefler.
Örneğin sık kullanılan tabakların en üst dolapta, ağır tencerelerin ise derin bir alt dolabın en arkasında bulunması günlük kullanımda zorluk yaratabilir.
Benzer şekilde tezgâhın kullanıcıya uygun yükseklikte olmaması, yemek hazırlarken rahatsız edici çalışma pozisyonlarına neden olabilir.
İyi bir mutfak planında bu ayrıntılar bir bütün olarak değerlendirilir.
Özellikle mutfağın birden fazla kişi tarafından kullanıldığı evlerde, herkesin boyu ve kullanım alışkanlıkları göz önünde bulundurulmalıdır.
Standart Mutfak Tezgâhı Yüksekliği Kaç Santimetredir?
Hazır mutfak sistemlerinde tezgâh yüksekliği yaygın olarak yaklaşık 85–95 cm arasında değişir.
Bu yükseklik, üç temel bileşenin toplamından oluşur: alt dolap gövdesi, baza ve tezgâh kalınlığı.
Bölüm | Yaygın ölçü aralığı |
|---|---|
Alt dolap gövdesi | 72–78 cm |
Baza yüksekliği | 10–15 cm |
Tezgâh kalınlığı | Yaklaşık 1,2–4 cm |
Toplam tezgâh yüksekliği | Genellikle 85–95 cm |
Bu değerler genel planlama referanslarıdır. Dolap sistemine, seçilen tezgâha ve kullanıcı özelliklerine göre farklı ölçüler uygulanabilir.
Önemli olan, standart kabul edilen bir yüksekliğin her kullanıcı için aynı konforu sağlamayabileceğidir.
Örneğin 155 cm boyundaki bir kişiyle 190 cm boyundaki bir kişinin rahat çalışabileceği tezgâh yüksekliği farklı olabilir.
Ölçüye özel mutfak tasarımında dolap gövdesi, baza ve tezgâh kalınlığı birlikte değerlendirilerek toplam yükseklik kullanıcının ihtiyacına göre belirlenebilir.
İdeal Tezgâh Yüksekliği Nasıl Belirlenir?
Tezgâh yüksekliğini belirlemek için kullanılan pratik yöntemlerden biri, kişinin dirsek yüksekliğini esas almaktır.
Ayakta dik ve rahat bir pozisyonda dururken dirsek yaklaşık 90 derece bükülür. Ardından yerden dirseğin altına kadar olan mesafe ölçülür.
Günlük yemek hazırlama işlemleri için tezgâhın, bu ölçünün yaklaşık 10–15 cm altında olması yaygın bir başlangıç önerisidir.
Örneğin:
Dirsek yüksekliği | Yaklaşık hazırlık tezgâhı yüksekliği |
|---|---|
98 cm | 83–88 cm |
100 cm | 85–90 cm |
105 cm | 90–95 cm |
110 cm | 95–100 cm |
Bu ölçüler kesin kurallar değildir. Kullanıcının çalışma biçimi, fiziksel özellikleri ve yapılan işin türüne göre en uygun yükseklik değişebilir.
Ölçüm Yaparken Nelere Dikkat Edilmeli?
Ölçüm sırasında mutfakta günlük olarak kullanılan ayakkabı veya terliğin giyilmesi daha gerçekçi bir sonuç sağlayabilir.
Omuzlar rahat, sırt doğal pozisyonda olmalıdır. Ölçüm sırasında dik durmak için omuzların gereğinden fazla kaldırılmaması gerekir.
Mutfağı düzenli kullanan birden fazla kişi varsa herkesin ölçüsünün ayrı ayrı değerlendirilmesi faydalıdır.
Boy farkının fazla olduğu evlerde, ana tezgâhın en sık kullanan kişiye göre planlanması ve mümkünse farklı yükseklikte ikinci bir çalışma alanı oluşturulması düşünülebilir.
Karar vermeden önce mevcut tezgâh üzerinde güvenli ve sabit bir yükseltici yüzey kullanarak farklı çalışma yüksekliklerini denemek de kişisel konforu anlamaya yardımcı olabilir.
Her Mutfak İşlemi Aynı Tezgâh Yüksekliğini Gerektirir mi?
Mutfaklarda bütün tezgâhların aynı yükseklikte olması yaygın bir uygulamadır.
Ancak sebze doğramak, hamur yoğurmak, bulaşık yıkamak ve yemek pişirmek farklı hareketler gerektirir.
Bu nedenle bazı projelerde çalışma alanlarını farklı yüksekliklerde planlamak daha rahat bir kullanım sağlayabilir.
Yemek Hazırlama Alanı
Sebze doğrama, soyma ve karıştırma gibi günlük hazırlık işlemleri için tezgâh yüksekliğinin dirsek seviyesinin yaklaşık 10–15 cm altında olması başlangıç noktası olarak değerlendirilebilir.
Bu alanın mümkün olduğunca kesintisiz olması önemlidir.
Özellikle eviye ile ocak arasında yeterli çalışma yüzeyi bırakılması, malzemeleri hazırlarken daha rahat hareket edilmesini sağlar.
Tezgâh üzerinde sürekli duran küçük ev aletlerinin hazırlık alanını gereğinden fazla daraltmaması da dikkate alınmalıdır.
Hamur Açma ve Yoğurma Alanı
Hamur yoğurmak ve açmak, normal yemek hazırlama işlemlerine göre daha fazla kuvvet gerektirebilir.
Bu tür işlerde biraz daha alçak bir çalışma yüzeyi bazı kullanıcılar için avantaj sağlayabilir.
Dirsek yüksekliğinin yaklaşık 15–20 cm altındaki bir yüzey, değerlendirmeye alınabilecek genel bir ölçüdür.
Özellikle sık hamur işi yapılan mutfaklarda adanın bir bölümü veya ayrı bir çalışma tablası farklı yükseklikte planlanabilir.
Eviye Yüksekliği
Bulaşık yıkarken eller, tezgâh yüzeyinden daha aşağıda bulunan eviyenin içerisinde çalışır.
Derin eviyelerde bu durum, kullanıcının öne doğru daha fazla eğilmesini gerektirebilir.
Bu nedenle bazı mutfaklarda eviye bölümünün biraz daha yüksek planlanması veya daha sığ bir eviye tercih edilmesi konfor sağlayabilir.
Eviye seçiminde yalnızca genişlik değil, derinlik ve ön kenara uzaklık da dikkate alınmalıdır.
Ocak Yüksekliği
Ocak kullanımında tencere ve tavaların yüksekliği de çalışma pozisyonunu etkiler.
Özellikle derin tencerelerde karıştırma işlemi yapılırken eller, ocağın yüzeyinden daha yukarıda hareket eder.
Bu nedenle ocak bölümünün hazırlık tezgâhıyla aynı yükseklikte veya uygun projelerde biraz daha alçak planlanması değerlendirilebilir.
Ancak farklı seviyelerde tezgâh uygulamalarında cihazların montaj gereksinimleri ve güvenlik koşulları öncelikli olmalıdır.
Oturarak Kullanılan Çalışma Alanları
Bazı mutfaklarda uzun süreli hazırlık işlemlerinin oturarak yapılabileceği bir bölüm oluşturmak faydalı olabilir.
Özellikle oturmayı tercih eden veya fiziksel erişim ihtiyaçları farklı olan kullanıcılar için özel çalışma alanları tasarlanabilir.
Bu tür bölümlerde yaklaşık 72–80 cm yüksekliğindeki bir tabla başlangıç referansı olabilir.
Ancak sandalye yüksekliği, diz boşluğu, yaklaşma mesafesi ve kullanıcının gereksinimleri birlikte değerlendirilmelidir.
Mutfak Tezgâhı Derinliği Ne Kadar Olmalı?
Tezgâhın yüksekliği kadar derinliği de günlük kullanım rahatlığını etkiler.
Mutfaklarda alt dolaplarla birlikte kullanılan tezgâhların derinliği genellikle 60–65 cm civarındadır.
Bu ölçü, ön tarafta çalışma alanı bırakırken arka bölümde küçük ev aletleri ve diğer ihtiyaçlar için yer oluşturabilir.
Ancak gereğinden derin tezgâhlarda arka kısımdaki eşyalara ulaşmak zorlaşabilir.
Özellikle kısa boylu kullanıcıların derin tezgâhların arkasındaki üst dolaplara erişirken daha fazla uzanması gerekebilir.
Bu nedenle dolap ve tezgâh derinlikleri birbirinden bağımsız değerlendirilmemelidir.
Mutfak Adası Derinliği
Mutfak adalarında tezgâh, kullanım amacına göre daha geniş tasarlanabilir.
Yaklaşık 90–120 cm derinliğindeki adalar, hazırlık alanı ve oturma bölümünün bir arada bulunduğu projelerde değerlendirilebilir.
Ancak ada derinliği belirlenirken tek taraftan mı yoksa iki taraftan mı kullanılacağı önemlidir.
Ada çevresindeki geçiş mesafeleri, çekmece açılımları ve oturma alanları da planlamaya dâhil edilmelidir.
Ankastre Fırın Hangi Yükseklikte Olmalı?
Ankastre fırınlar, mutfaklarda tezgâh altında veya boy dolap içerisinde konumlandırılabilir.
Tezgâh altına yerleştirilen fırınlar, özellikle sıcak ve ağır tepsiler çıkarılırken daha fazla eğilmeyi gerektirebilir.
Boy dolap içerisinde uygun bir yüksekliğe yerleştirilen fırınlar ise eğilme ihtiyacını azaltabilir.
Ancak fırının gereğinden yüksek olması da sıcak kapları güvenli şekilde tutmayı zorlaştırabilir.
Bu nedenle fırın konumu belirlenirken kullanıcının boyu, cihaz kapağının açılma biçimi ve tepsilere erişim dikkate alınmalıdır.
Bazı tasarımlarda fırının alt kenarı yaklaşık 80–95 cm yüksekliğe yerleştirilebilir; ancak bu değer her kullanıcı veya cihaz için uygun olmak zorunda değildir.
Kesin yerleşim ölçüleri cihaz üreticisinin montaj talimatlarıyla uyumlu olmalıdır.
Mikrodalga Fırın ve Diğer Cihazların Konumu
Mutfak ergonomisinde küçük ev aletlerinin konumu da önemlidir.
Özellikle mikrodalga fırınlar, sıcak yiyecek ve içeceklerin çıkarılması sırasında güvenli erişim gerektirir.
Mikrodalganın çok yüksek bir dolaba yerleştirilmesi, sıcak bir kabı baş veya omuz seviyesinin üzerinden indirmeyi gerektirebilir.
Bu nedenle sık kullanılan cihazların kullanıcıların rahatça erişebildiği yüksekliklerde bulunması önerilir.
Kahve makinesi, tost makinesi, mikser ve diğer küçük ev aletleri için de çalışma alanları ve priz konumları önceden planlanmalıdır.
Cihazların çevresindeki gerekli havalandırma boşlukları üretici talimatlarına göre bırakılmalıdır.
Bulaşık Makinesi Yükseltilerek Kullanılabilir mi?
Bulaşık makineleri genellikle tezgâh altında konumlandırılır.
Bu yerleşimde alt sepeti doldurmak veya boşaltmak için eğilmek gerekir.
Bazı özel mutfak tasarımlarında bulaşık makinesini yaklaşık 30–40 cm yükseltmek, daha rahat erişim sağlayabilir.
Ancak bu uygulama her mutfak ve cihaz için uygun değildir.
Cihazın ağırlığı, su ve gider bağlantıları, kapak açılımı ve taşıyıcı dolap sisteminin sağlamlığı birlikte değerlendirilmelidir.
Yükseltilmiş bulaşık makinesi uygulamalarında cihaz üreticisinin montaj koşullarına uygunluk sağlanmalıdır.
Buzdolabı Yerleşiminde Nelere Dikkat Edilmeli?
Buzdolabı seçiminde yalnızca kapasite ve dış ölçüler değil, rafların kullanım yüksekliği de önemlidir.
Alt bölümünde dondurucu bulunan modeller, günlük kullanılan taze gıda raflarının daha kolay erişilebilir yüksekliklerde olmasını sağlayabilir.
Ancak bu tercih kişisel kullanım alışkanlıklarına göre değişir.
Buzdolabının kapak açılma yönü, çevresindeki dolaplarla mesafesi ve iç çekmecelerin tamamen açılabilmesi de planlama sırasında kontrol edilmelidir.
Özellikle buzdolabının hemen yanında duvar veya boy dolap bulunduğunda kapak açılma açısı önem kazanır.
Üst Mutfak Dolapları Hangi Yükseklikte Olmalı?
Üst dolapların konumu, mutfak tezgâhının rahat kullanılmasını ve dolap içindeki eşyalara erişimi doğrudan etkiler.
Tezgâh ile üst dolapların alt kenarı arasında çoğunlukla yaklaşık 50–60 cm boşluk bırakılır. Kullanıcı ve cihaz ihtiyaçlarına göre bu mesafe değişebilir.
Dolapların tezgâha fazla yakın olması, çalışma alanını daraltabilir ve küçük ev aletlerinin kullanımını zorlaştırabilir.
Gereğinden yükseğe yerleştirilmiş dolaplarda ise ilk raflara bile ulaşmak güçleşebilir.
Üst dolapların derinliği genellikle 30–35 cm civarında planlanır.
Bu ölçüler, kullanıcı boyu, tezgâh derinliği ve dolapların iç düzeniyle birlikte değerlendirilmelidir.
Tavana Kadar Uzanan Üst Dolaplar
Tavana kadar uzanan mutfak dolapları, depolama kapasitesini artırmak için tercih edilebilir.
Ancak bu dolapların en üst bölümlerine günlük erişim her zaman kolay değildir.
Bu nedenle sık kullanılan eşyaların alt ve orta raflarda, seyrek kullanılan ürünlerin ise üst bölümlerde saklanması daha uygundur.
Ulaşılması zor alanlarda projeye uygun özel raf ve kapak mekanizmaları değerlendirilebilir.
Mutfakta Erişim Bölgeleri Nasıl Planlanmalı?
Ergonomik bir mutfakta depolama alanları yalnızca eşya miktarına göre değil, kullanım sıklığına ve erişim kolaylığına göre düzenlenmelidir.
Dolapları üç temel kullanım bölgesi olarak değerlendirmek mümkündür.
Kolay Erişilen Bölümler
Yaklaşık kalça ile omuz hizası arasında kalan alanlar, günlük kullanılan eşyalar için uygundur.
Tabaklar, bardaklar, kahvaltı gereçleri ve sık kullanılan baharatlar bu bölümlerde saklanabilir.
Amaç, günlük kullanılan eşyalara gereksiz eğilme veya uzanma hareketleri yapmadan ulaşabilmektir.
Alt Dolaplar
Alt bölümler, tencere, tava ve ağır mutfak gereçleri için değerlendirilebilir.
Ancak derin dolaplarda en arkadaki eşyalara ulaşmak zor olabilir.
Bu nedenle tam açılımlı çekmeceler ve uygun çekilebilir depolama sistemleri, alt dolapların kullanımını kolaylaştırır.
Üst Depolama Bölümleri
Omuz hizasının üzerinde kalan raflar, daha seyrek kullanılan hafif ürünler için uygun olabilir.
Özellikle ağır mutfak gereçlerinin yüksek raflarda saklanması, indirme sırasında güvenlik riski oluşturabilir.
Depolama düzeninde kullanıcıların erişim özellikleri ve eşyaların ağırlıkları birlikte değerlendirilmelidir.
Mutfak Aydınlatması Ergonomiyi Nasıl Etkiler?
Mutfakta doğru aydınlatma, çalışma alanlarının rahat kullanılmasına yardımcı olur.
Yalnızca tavandan gelen genel ışık, tezgâh üzerinde çalışırken yeterli olmayabilir.
Özellikle üst dolapların altında kalan yüzeyler, kullanıcının kendi gölgesi nedeniyle karanlık kalabilir.
Bu nedenle tezgâhın doğrudan aydınlatılması önemlidir.
Tezgâh Altı LED Aydınlatmalar
Üst dolapların altına yerleştirilen LED sistemleri, hazırlık tezgâhının daha dengeli aydınlatılmasını sağlayabilir.
Işık kaynaklarının konumu, tezgâh yüzeyindeki yansıma ve gölgeleri azaltacak şekilde belirlenmelidir.
Çalışma alanlarında yaklaşık 3000–4000 K renk sıcaklığındaki aydınlatmalar değerlendirilebilir.
Ancak ışığın konforu yalnızca renk sıcaklığına değil; parlaklığına, dağılımına ve renkleri doğru gösterebilme özelliğine de bağlıdır.
Dolap İçi Aydınlatmalar
Derin raflar, çekmeceler ve camlı vitrinlerde kullanılan uygun LED sistemleri, dolap içindeki eşyaların daha kolay görülmesine yardımcı olabilir.
Özellikle sensörlü aydınlatmalar, kapak açıldığında devreye girerek günlük kullanım kolaylığı sağlayabilir.
Elektrik bağlantılarının ve aydınlatma ürünlerinin gerekli güvenlik koşullarına uygun şekilde planlanması gerekir.
Kulp, Çekmece ve Kapak Sistemlerinde Konfor
Mutfaklarda kullanım rahatlığını etkileyen ayrıntılardan biri de dolapların açılma ve kapanma biçimidir.
Kulpsuz kapaklar sade bir görünüm sunarken kulplu sistemler bazı kullanıcılar için daha kolay kavrama sağlayabilir.
Özellikle ellerin ıslak veya yağlı olduğu mutfak ortamlarında kapakların rahat açılabilmesi önemlidir.
Frenli menteşeler ve tam açılımlı çekmece rayları da günlük kullanımı kolaylaştırabilir.
Ancak sistemlerin seçimi yapılırken görünüm kadar kullanıcı alışkanlıkları, çekmece yükleri ve donanım kalitesi de değerlendirilmelidir.
Mutfak Bazası Neden Önemlidir?
Alt dolapların zemine yakın bölümünde bulunan baza, yalnızca dekoratif bir kapatma elemanı değildir.
Tezgâh önünde çalışırken ayakların dolap gövdesine yaklaşabilmesini sağlayan girinti, ergonomik açıdan önem taşır.
Bu boşluk sayesinde kullanıcı tezgâha daha yakın durabilir ve gereksiz öne eğilme ihtiyacı azalabilir.
Bazanın yüksekliği ve geri çekilme mesafesi, dolap sistemine ve mutfağı kullanan kişiye göre planlanmalıdır.
Yalnızca tezgâhın toplam yüksekliğine odaklanıp baza detayını göz ardı etmek, kullanım konforunu olumsuz etkileyebilir.
Mutfakta Zemin Konforu
Mutfaklarda uzun süre ayakta kalmak, özellikle sert zeminlerde yorucu olabilir.
Bu nedenle zeminin kaymaya karşı güvenli, temizlenmesi kolay ve kullanım koşullarına uygun olması önemlidir.
Hazırlık tezgâhı ve eviye önünde kullanılacak kaymaz tabanlı, temizlenebilir bir paspas bazı kullanıcılar için daha rahat bir çalışma ortamı sağlayabilir.
Ancak paspasın kenarlarının takılma riski oluşturmaması ve ıslak zeminde kaymaması gerekir.
Mutfak zemininde güvenlik ile konfor birlikte değerlendirilmelidir.
Mutfak Ergonomisinde Sık Yapılan 7 Hata
- Tezgâh yüksekliğini kullanıcıya göre belirlememek: Yalnızca standart ölçülere bağlı kalmak, uzun süreli kullanımda rahat olmayan çalışma pozisyonlarına neden olabilir.
- Ankastre cihazları yanlış yükseklikte konumlandırmak: Fırın ve mikrodalga gibi cihazlara erişimin zor olması, özellikle sıcak ve ağır kaplarla çalışırken güvenlik riski oluşturabilir.
- Eviyeyi dar bir köşeye yerleştirmek: Eviyenin önünde ve yanında yeterli alan bulunmaması, bulaşık yıkamayı ve hazırlık işlemlerini zorlaştırabilir.
- Üst dolapları gereğinden alçak veya yüksek planlamak: Çok alçak dolaplar tezgâh kullanımını kısıtlarken yüksek dolaplar erişimi güçleştirebilir.
- Sık kullanılan eşyaları zor ulaşılan bölümlere koymak: Günlük kullanımda gereksiz eğilme, uzanma ve tekrar eden hareketlere neden olabilir.
- Çalışma tezgâhında yeterli aydınlatma sağlamamak: Gölgede kalan çalışma yüzeyleri, hazırlık işlemlerini zorlaştırabilir.
- Baza ve zemin konforunu dikkate almamak: Tezgâha yeterince yaklaşamamak veya uzun süre kaygan ve rahatsız bir zeminde çalışmak, mutfaktaki konforu azaltabilir.
Ölçüye Özel Mutfak Tasarımının Ergonomik Avantajları
Hazır mutfak sistemleri belirli standart ölçüler üzerinden planlanırken ölçüye özel üretim, kullanıcıların fiziksel özelliklerine ve günlük alışkanlıklarına göre daha fazla düzenleme yapılmasına imkân tanır.
Tezgâh yüksekliği, dolap derinliği, çekmece ölçüleri ve ankastre cihazların yerleşimi proje kapsamında birlikte değerlendirilebilir.
Özellikle mutfağın en sık kullanılan bölümlerinde doğru ölçülerin belirlenmesi, günlük hareketleri kolaylaştırabilir.
Bununla birlikte ergonomi yalnızca mobilyaların yüksekliğini değiştirmekten ibaret değildir.
Eviye, ocak ve buzdolabı arasındaki yerleşim, hazırlık alanlarının genişliği, depolama düzeni, aydınlatma ve hareket mesafeleri de tasarımın önemli parçalarıdır.
Bu nedenle mutfak projesi hazırlanırken bütün bu unsurların birbiriyle ilişkili şekilde değerlendirilmesi gerekir.
Konforlu Bir Mutfak Doğru Ölçülerle Başlar
Mutfakta rahat kullanım sağlamak için her zaman karmaşık mekanizmalara veya kapsamlı değişikliklere ihtiyaç duyulmaz.
Bazen doğru yükseklikte bir tezgâh, daha erişilebilir bir fırın, iyi planlanmış çekmeceler veya tezgâhı doğrudan aydınlatan bir ışık kaynağı günlük kullanımda önemli fark oluşturabilir.
Asıl önemli olan, mutfağın nasıl kullanıldığını ve kullanıcıların hangi hareketleri tekrar ettiğini tasarımın başlangıcında değerlendirmektir.
Wood Mood Mobilya olarak mutfak tasarımına yerinde keşif ve ölçülendirmeyle başlıyor; kullanıcıların ihtiyaçlarını, çalışma alışkanlıklarını ve tercihlerini dikkate alıyoruz. Tezgâh yüksekliğinden dolap içi düzene, ankastre yerleşiminden aydınlatma detaylarına kadar mobilya tasarımını bir bütün olarak planlıyoruz.
Onaylanan mutfak mobilyalarını kendi fabrikamızda ölçüye özel üretip montajda tezgâh seviyesini yerinde ayarlayarak teslim ediyoruz.
Konforlu bir mutfağı belirleyen şey genişliğinden çok, her ölçünün onu kullanan kişiye ne kadar uygun olduğudur.




